Blaski i cienie PPP

Partnerstwo publiczno-prywatne to przyszłość rozwoju regionalnego oraz odpowiedź na potrzebę oszczędnego, a zarazem efektywnego realizowania zadań w sferze publicznej. Problematyce tej poświęcone zostało Brytyjsko-Polskie Forum PPP, które odbyło się 25 października w Urzędzie Miasta Poznania. Organizatorami Forum PPP było miasto Poznań, Ambasada Brytyjska w Warszawie oraz Brytyjsko-Polska Izba Handlowa. W debacie udział wzięli wybitni eksperci, samorządowcy oraz inwestorzy, reprezentujący 11 firm działających na polskim rynku i angażujących się w rozwój sektora partnerstwa publiczno-prywatnego. Zadaniem forum było stworzenie płaszczyzny porównawczej i źródła wiedzy o cennych doświadczeniach Wielkiej Brytanii w zakresie rozwoju sektora PPP. Gospodarzem i moderatorem konferencji był znany adwokat i ekonomista – Robert Gwiazdowski.

Partnerstwo Publiczno-Prywatne

Sektor partnerstwa publiczno-prywatnego jest odpowiedzią na współczesne wyzwania, przed którymi stoją wszystkie kraje gospodarki wolnorynkowej. Obecnie model ten jest jednym z najskuteczniejszych narzędzi zaspokajania stale rosnących oczekiwań społecznych w zakresie ilości i standardów świadczonych usług, przy jednoczesnym ograniczaniu wielkości funduszy publicznych.
Podstawową przewagą tej metody nad tradycyjnymi sposobami finansowania jest podział ryzyka, a także zwiększenie efektywności, wynikającej z udziału sektora prywatnego. Dodatkowo, dzięki istniejącym instytucjom, które koordynują rozproszone działania władz w obszarze PPP, możliwe jest stworzenie spójnej strategii wyznaczającej władzom publicznym jasny i przejrzysty kierunek działania.

Model PPP na świecie i w Europie

Partnerstwo publiczno-prywatne jest dynamicznie rozwijającą się formą finansowania usług publicznych zarówno w Europie, jak i na całym świecie. Najwięcej tego typu inicjatyw przeprowadza się obecnie w sektorze transportowym, ochrony środowiska, edukacji, a także ochrony zdrowia. Szczególnie ważne dla rozwoju PPP okazały się lata 2000-2009. W tym okresie łączna wartość projektów w Europie wyniosła blisko 180 miliardów euro.
Niewątpliwym liderem w tej dziedzinie jest Wielka Brytania, która korzystając z metody PPP w latach 2001-2007 wdrożyła aż 506 projektów o łącznej wartości ponad 42 miliardów euro. Stanowią one 10-15 proc. wszystkich inwestycji publicznych w tym kraju.
Model ten równie popularny jest w Hiszpanii i we Włoszech, gdzie średnia wartość inwestycji wynosi dziś blisko 170 milionów euro. Formuła partnerstwa publiczno-prywatnego zdobywa również coraz większe uznanie w Niemczech, gdzie zrealizowano już ponad 200 projektów. Ich wartość na szczeblu gminnym wyniosła ok. 890 milionów euro, a na szczeblu federalnym ponad miliard.

Sektor publiczno-prywatny w Polsce

Polska w porównaniu z innymi krajami Europy Zachodniej jest na początkowym etapie rozwoju rynku partnerstwa publiczno-prywatnego. Do 2009 roku zrealizowane w Polsce inwestycje stanowiły zaledwie 1,7 proc. ogólnej wartości tego typu projektów w Europie. Mimo to zauważalny jest wyraźny wzrost zainteresowania tym rozwiązaniem, szczególnie wśród samorządów.
W ostatnim czasie odnotowano wzrost liczby przeprowadzonych projektów z 35 w 2009 roku do 52 w roku 2010, a ich łączna wartość w tych latach wyniosła 500 milionów złotych. Obecnie jedną z głównych barier w rozwoju sektora PPP jest brak wystarczającej wiedzy na temat tego typu rozwiązań. Wynika to z wciąż małej ilości pozytywnych przykładów stosowania tego modelu w realizacji projektów.
Równie istotnym problemem jest nadal niewystarczająca liczba doradców, angażujących się w tworzenie projektów PPP. Jednak obecna sytuacja, związana ze spowolnieniem wzrostu płac oraz ustawowymi ograniczeniami spowodowanymi długiem publicznym spowoduje, iż jednostki samorządu terytorialnego chętniej sięgać będą po alternatywne źródła finansowania planowanych inwestycji. Szansą na eliminację barier uniemożliwiających skuteczny rozwój partnerstwa publiczno-prywatnego jest efektywne współdziałanie ministerstw, samorządów oraz prywatnych inwestorów.
Przykładem takich dobrych praktyk jest miasto Poznań, które podjęło działania w celu uruchomienia projektu Brama Zachodnia, czy też systemu gospodarki odpadami.

Poznańska inicjatywa Brytyjsko-Polskiego Forum PPP

Miasto Poznań, będące przykładem właściwego realizowania projektów w zakresie partnerstwa publiczno-prywatnego, wyszło z inicjatywą zorganizowania Brytyjsko-Polskiego Forum PPP. Stało się ono okazją do wymiany merytorycznych informacji podmiotów, które aktywnie angażują się w projekty partnerstwa publiczno-prywatnego w Polsce. Zaproszenie do debaty grona ekspertów, samorządowców, a także inwestorów miało na celu poddanie wspólnej analizie dotychczasowych doświadczeń, przedyskutowanie światowych trendów w tej dziedzinie oraz rozważenie, jakie są realne szanse dla dalszego rozwoju tego sektora w Polsce. W spotkaniu udział wzięli również przedstawiciele 11 firm, aktywnie angażujących się w projekty PPP, reprezentujących m.in. branżę prawniczą, architektoniczną, konsultingową oraz finansową.

Cztery razy P

Poznańskie doświadczenia w realizacji przedsięwzięć z udziałem partnerów publicznego i prywatnego liczą sobie już wiele lat. Partnerstwo to było z powodzeniem stosowane jeszcze przed wprowadzeniem obecnie obowiązujących przepisów o PPP oraz koncesji na roboty budowlane lub usługi. Przykładem takiej inwestycji jest 3-poziomowy parking podziemny pod reprezentacyjnym placem Wolności, która była realizowana w oparciu o umowy cywilnoprawne. Na parkingu powstało 540 miejsc, a w konsekwencji zlikwidowano 450 miejsc postojowych na ulicach miasta. Inwestor, firma Budimex, przy okazji zmodernizowała stację trakcyjna dla sąsiedniej trasy tramwajowej oraz zrewaloryzowała płytę placu. Inwestor będzie eksploatował parking przez 39 lat.
Partnerstwo publiczno-prywatne posłużyło także przy budowie centrum konferencyjno-biurowego na placu Andersa. Poszczególne obiekty realizują spółki celowe miasta z partnerem prywatnym. Obecnie powstaje trzeci budynek – Andersia Business Center – a w planie jest jeszcze Andersia Silver. Podobna zasada przyświeca realizowanemu w centrum miasta obiektowi handlowo-biurowemu Galeria MM, gdzie spółkę utworzyli właściciele nieruchomości.
Wejście w życie ustaw o PPP i koncesji w 2009 r. Przyniosło precyzyjne regulacje dotyczące zasad wyboru partnera prywatnego i zawierania umów oraz dało impuls do rozpoczęcia intensywnych prac nad przygotowaniem projektów, które miasto zamierza realizować z udziałem inwestora. Poznań planuje realizację projektów w tej formule w wielu obszarach: parkingi, gospodarka odpadami, obiekty rekreacyjne i sportowe, obiekty użyteczności publicznej, budynki mieszkalne. Miasto rozważa też mniej typowe dla PPP projekty jak uzbrojenie terenów inwestycyjnych, czy domy pomocy społecznej.
Najbardziej zaawansowany jest projekt Systemu Gospodarki Odpadami dla miasta oraz program budowy basenów. Budowa spalarni odpadów to projekt szczególny. Inwestycja kosztująca ponad 1 mld zł jest przykładem hybrydowego sposobu finansowania poprzez połączenie funduszy strukturalnych UE, publicznych oraz prywatnych. Obecnie trwa proces wyłaniania partnera prywatnego w drodze dialogu konkurencyjnego spośród 5 oferentów dopuszczonych do tej fazy przetargu.
W fazie negocjacji z koncesjonariuszem jest też pierwszy projekt pilotażowy budowy basenów osiedlowych w mieście. Miasto chce wybudować 5-6 obiektów wartości 18-20 mln zł każdy.
Kolejnym programem jest rewitalizacja fortów miejskich. Miasto prowadzi prace projektowo-analityczne, których celem jest zagospodarowanie i włączenie do funkcjonalnej struktury miejskiej 18 fortów tworzących pierścień XIX-wiecznych umocnień obronnych. Miasto ogłosiło konkurs na koncepcję zagospodarowanie 4 obiektów (o powierzchni 11 ha i kubaturze 80 tys. m sześc.). Po rozstrzygnięciu konkursu, które nastąpić ma w najbliższych dniach, sporządzone zostanie studium wykonalności będące podstawą propozycji dla inwestorów prywatnych.
Projektem z dziedziny transportu jest Brama Zachodnia przy skrzyżowaniu ul. Dąbrowskiego i Polskiej. Inwestycja ta realizowana w modelu PPP zakłada budowę do tego miejsca nowej trasy tramwajowej wraz z pętlą oraz modernizacją starej trasy w ul. Dąbrowskiego, przesiadkowego dworca autobusowego oraz wielopoziomowego parkingu na około 1030 miejsc wraz z parkingiem park&ride. Szacunkowa wartość tej inwestycji wyceniona została na 209 milionów złotych. Tu również planowane jest połączenie funduszy prywatnych, miejskich i unijnych. Teren jest w trakcie restrukturyzacji i przystosowywany do przekazania partnerowi prywatnemu.
– Trasa tramwajowa dla partnera prywatnego nie jest ekonomicznie atrakcyjna, więc chcemy zaoferować mu zagospodarowanie terenów wokół niej – powiedziała Anna Stachowiak, wicedyrektor ds. inwestycji w Wydziale Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej. W grę wchodzi tu m.in. teren po zlikwidowaniu pętli na Ogrodach czy Rynek Jeżycki, pod którym planowany jest również parking podziemny.
Projekt Za Bramką w sąsiedztwie Urzędu Miasta i placu Kolegiackiego przewiduje realizację na 2-hektarowej działce miejskiej budynku z wielopoziomowym parkingiem oraz usługami. Potencjalny inwestor otrzymałby grunt i budynki, którymi zarządzałby i czerpał z nich pożytki, zaś inwestycja pozwoliłaby na inne zagospodarowanie placu Kolegiackiego.
Z kolei projekt Tańcząca Para zakłada częściową rozbiórkę istniejących obiektów, budowę parkingu podziemnego oraz obiektów wielofunkcyjnych – w tym budynku oświatowego – a także modernizację istniejących budynków zabytkowych w atrakcyjnym miejscu Poznania, w pobliżu dworca kolejowego i autobusowego oraz Międzynarodowych Targów Poznańskich.
Poznań w formule PPP chce też zagospodarować wybrane obszary miasta: zrewitalizować starą papiernię przy ul. Szyperskiej na biura dla administracji publicznej, czy zmodernizować halę Arena wraz z nowym zagospodarowaniem parku Kasprowicza. Realizacja jednego z obiektów może nastąpić w partnerstwie publiczno-publicznym, w którym uczestniczyłoby miasto, uczelnia oraz instytucja kultury.

Brytyjskie przykłady budowy szpitali

Brytyjscy partnerzy forum podzielili się między innymi doświadczeniami w budowie szpitali w systemie PPP. Realizowanie pierwszych projektów w tym systemie w Wielkiej Brytanii rozpoczęto jako Prywatna Inicjatywa Finansowa (PFI) na początku lat 90. Poskutkowało to budową ponad 100 szpitali. Mimo określonych zmian PFI wciąż stanowi opłacalną i dojrzałą formę realizacji projektów wymagającą jedynie niewielkich początkowych nakładów kapitałowych ze strony jednostek sektora publicznego. Wielu uważa, że jest to jedyna rentowna metoda kontynuacji inwestycji w infrastrukturę w Wielkiej Brytanii.
Zakres kontraktów na budowę szpitali w systemie PFI na Wyspach Brytyjskich obejmuje wyłącznie dostarczanie urządzeń oraz twarde i miękkie zarządzanie obiektami, a nie usługi kliniczne. Pod tym istotnym względem różnią się one od szpitali budowanych w systemie PPP w innych krajach, również w Polsce.
W Polsce pierwszym szpitalem powstającym w formule PPP jest szpital powiatowy w Żywcu na 350 łóżek. W inwestycji, która jest obecnie w fazie projektowania, uczestniczy brytyjska firma Devereux Architects oraz InterHealth Canada. Inwestor będzie użytkował szpital przez 30 lat.

Kolejne forum poświęcone partnerstwu publiczno-prywatnemu planowane jest w styczniu we Wrocławiu.

Drukuj