Chwaliszewo wypięknieje

Chwaliszewo – fragment Poznania położony pomiędzy Ostrowem Tumskim a Starym Rynkiem – będzie w nadchodzących latach zmieniać swe oblicze. Do końca roku w Urzędzie Miasta powstanie program jego rewitalizacji. Zintegrowane działania urzędników, planistów, przedstawicieli uczelni, instytucji kultury, inwestorów i organizacji społecznych uczynić mają tę część Poznania istotnym i wartościowym fragmentem Traktu Cesarsko-Królewskiego.
– Od 1253 roku elementy traktu królewskiego łączyły poszczególne wyspy Poznania: miasto lokacyjne, Garbary, Chwaliszewo, Ostrów Tumski, Ostrówek, Śródkę. Był to złożony obszar urbanistyczny, unikalny, o dużych walorach urbanistycznych – opowiada dr Przemysław Biskupski z Wydziału Architektury Politechniki Poznańskiej. – Ostatnie dwa wieki unicestwiły jednak ten dorobek.
W ciągu swojej historii Chwaliszewo zmieniało nie tylko swój wizerunek, ale także w dużym stopniu swoje terytorium. Ostatnie niekorzystne zmiany urbanistyczne jak zasypanie starego koryta Warty i przeprowadzenie tzw. trasy chwaliszewskiej w latach siedemdziesiątych XX wieku przyczyniły się do degradacji tego obszaru. Tym samym wywołały potrzebę jego odnowy (rewitalizacji).

Czym jest rewitalizacja?

Proces rewitalizacji pojmuje się bardzo szeroko. Nie chodzi tu wyłącznie o materialną poprawę określonej przestrzeni i obiektów ją wypełniających. Równie ważne są pozytywne zmiany o charakterze społeczno-gospodarczym – dotyczące ludności oraz jej zajęć w obszarze objętym programem rewitalizacji. Dzięki takiemu złożonemu podejściu z sukcesem realizuje się projekty rewitalizacyjne w Europie Zachodniej już od lat 60-70 XX wieku. Dobrym tego przykładem mogą być miasta niemieckie. W Polsce o rewitalizacji zaczęto mówić w latach 90. Efekty można już zaobserwować w niejednym polskim mieście.
Rewitalizacja obejmuje przemiany zdegradowanych obszarów miejskich w trzech głównych aspektach: gospodarczym, społecznym, infrastrukturalnym i przestrzennym. Głównym celem rewitalizacji jest wyprowadzenie takich obszarów ze stanu kryzysowego poprzez likwidację zjawisk, które spowodowały jego degradację (bezrobocie, ubóstwo, przestępczość, dekapitalizacja przestrzeni i zabudowy). Niezbędnymi instrumentami procesu rewitalizacji są odpowiednio sporządzone programy, a ich nieodłącznym elementem jest partycypacja społeczna, czyli partnerstwo i współdziałanie samorządu, społeczności lokalnej oraz innych partnerów, m.in. organizacji społecznych, gospodarczych, pozarządowych.
W Polsce warunki dla rewitalizacji dalece odbiegają jednak od tych, jakimi mogą poszczycić się kraje zachodnie.
– Zbieramy doświadczenia, bo nawet nie ma przepisów tworzących instrumenty do działania – mówi Lech Podbrez, kierownik Oddziału Rewitalizacji w Urzędzie Miasta Poznania. – Ale w rewitalizacji ważny jest dobry pomysł oraz to, czy jest akceptowany społecznie.
W Poznaniu proces rewitalizacji ujęty w ramy programowe rozpoczął się w 2005 roku, gdy władze miasta postanowiły sporządzić i wdrażać Miejski Program Rewitalizacji. Jest on z założenia programem wieloletnim, okresowo uzupełnianym i nastawionym na szerokie uczestnictwo społeczne. Aktualnie obowiązujący MPR obejmuje – obok Śródki i Ostrowa Tumskiego – obszar Chwaliszewa wraz z tzw. starym korytem Warty oraz fragment Jeżyc i Łazarza.

Chwaliszewo zasługuje na więcej

Chwaliszewo jest jednym z najstarszych i najważniejszych miejsc Poznania, kluczowych dla wizerunku miasta. Leży bowiem między obszarem staromiejskim i Ostrowem Tumskim. Jest miejscem newralgicznym dla reintegracji funkcjonalno-przestrzennej tych dwóch historycznych dzielnic. Położone pomiędzy nimi tereny tzw. starego koryta Warty otwierają szerokie i atrakcyjne widoki na zabudowę Chwaliszewa, Starą Gazownię i Stare Miasto. Całość tworzy nierozłączny i atrakcyjny układ urbanistyczny. W 2008 roku Chwaliszewo zostało uznane za pomnik historii Polski.

– Urok tej dzielnicy, jej potencjał wymaga ciągłej pracy i odkrywania – podkreśla Jerzy Ruciński, prezes Stowarzyszenia Chwaliszewo.
Główne czynniki określające rozwój Chwaliszewa to jego atrakcyjne położenie w centrum miasta oraz w paśmie najcenniejszych miejsc i obiektów dziedzictwa kulturowego Poznania, otwarte możliwości podjęcia decyzji o kierunkach zagospodarowania, szczególnie w odniesieniu do terenów przestrzeni publicznej oraz duży potencjał rozwoju handlu i usług centrotwórczych. Są też minusy: czterdziestoletnie zaniedbania w zagospodarowaniu, w tym użytkowanie zasypanego i zaniedbanego koryta Warty przez tymczasowe place parkingowe, niekorzystne uwarunkowania hydrologiczne rzeki, które uniemożliwiają odtworzenie dawnego koryta bez regulacji poziomu zwierciadła rzeki i poniesienia wysokich kosztów tej operacji, czy też niekorzystne zjawiska społeczne występujące w centrum miasta.
Pomimo skomplikowanych warunków własnościowych i społecznych Chwaliszewo staje się na powrót ważną częścią Poznania. Dzieje się tak dzięki aktywności inwestorów, działaczy kulturalnych oraz coraz większemu zainteresowaniu władz miasta.
W ramach wdrażania Miejskiego Programu Rewitalizacji, na terenie Chwaliszewa były podejmowane przez Urząd Miasta Poznania działania edukacyjne i kulturalne takie jak: OUT-OR? III wystawa polsko-angielska organizowana przez stowarzyszenie InterCity w lipcu 2006, akcja edukacyjna Międzymoście autorstwa Stowarzyszenia Wędrowni Architekci, która miała miejsce w czerwcu 2008 r., przygotowane przez CK zamek dwie edycje festiwalu world music Ethno Port Poznań w czerwcu 2008 i 2009 r. oraz akcja KontenerART w październiku 2009 r.

Nowe inwestycje

Do korzystnych zmian na Chwaliszewie przyczyniają się także realizowane na tym terenie inwestycje budowlane. Coraz więcej firm decyduje się na aktywność deweloperską właśnie w tej części Poznania, stawiając na lokale o wysokim standardzie wykończenia. Powstają tu m.in. projekty mieszkaniowe „Czartoria” czy „Nowa Sienna”. W planach jest także budowa kameralnego hotelu czy niewielkiego biurowca, a także kolejnych obiektów mieszkaniowych.
Inwestorzy nie tylko budują nowe obiekty, ale przyczyniają się także do zmiany wyglądu otoczenia. To właśnie oni założyli w 2009 r. Stowarzyszenie Chwaliszewo, którego celem jest promocja dzielnicy oraz prowadzenie działań mających przyczynić się do jej rewitalizacji.
– Udało się doprowadzić do wspólnych działań Urzędu Miasta i inwestorów. Efektem tego jest rewitalizacja ulicy Czartoria oraz Tylne Chwaliszewo. Jesteśmy zapraszani do dyskusji nad przygotowywanym miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego – podkreśla prezes Ruciński. – Chcemy włączyć też mieszkańców Chwaliszewa w działania na rzecz poprawy jakości życia.
W tym celu stowarzyszenie nawiązało współpracę ze szkołą podstawową przy Garbarach. Jej uczniowie uczestniczyli na przykład w akcji ,,Sprzątamy Chwaliszewo”. W planach jest akcja malowania dla dzieci.

Konserwator chwali

Pomysły, a szczególnie współpracę i chęć pomocy ze strony mieszkańców przy odnowieniu tej części miasta chwali Maria Strzałko, miejski konserwator zabytków w Poznaniu.
– Chwaliszewo to bardzo ważna część miasta – mówi Maria Strzałko. – Dlatego tak ważna jest rewitalizacja tego zakątka.
Pani konserwator stwierdza, że ona i prowadzone przez nią biuro bardzo chętnie pozytywnie opiniuje wszystkie projekty, dzięki którym Chwaliszewo odzyskuje swój dawny blask.
– Nie wszystko od nas zależy, ale tam gdzie możemy, to bardzo chętnie pomagamy, tak by miasto, w tym i ta jego część była jak najładniejsza – wyjaśnia Maria Strzałko. Według niej w tym wypadku nie bez znaczenia jest także współpraca lokalnej społeczności, mieszkańców z władzami miasta, inwestorami, którzy działają lub chcą działać na tym terenie.
– Widać, że wielu osobom bardzo zależy na Chwaliszewie, że chcą wspólnie pracować dla jego dobra. To doskonały przykład dla innych. Potrzeba jak najwięcej takich inicjatyw – mówi konserwator zabytków. Dodaje, że liczy, iż w najbliższym czasie wszystkie starania dadzą bardzo wymierne efekty na Chwaliszewie.

Nowy program

Aktualnie trwają prace nad koncepcją działań rewitalizacyjnych dotyczących terenów Chwaliszewa w ramach kolejnej aktualizacji Miejskiego Programu Rewitalizacji w nawiązaniu do Wielkopolskiego Regionalnego Programu Operacyjnego na lata 2007-2013. Instrumentem służącym przedsięwzięciom rewitalizacyjnym w miastach jest w tym zakresie europejski program JESSICA. Urząd Miasta wraz ze Stowarzyszeniem Chwaliszewo, Wydziałem Architektury Politechniki Poznańskiej i innymi partnerami przygotowuje program działań zmierzających do zmiany wizerunku tego historycznego i ważnego miejsca na mapie Poznania i służących ożywieniu i wypromowaniu tego obszaru tak, aby stał się przedmiotem zainteresowania poznaniaków i turystów oraz zaktywizowaniu społeczności lokalnej na rzecz rozwoju.
– Na Chwaliszewie będziemy zajmowali się zdegradowanymi obszarami przestrzeni publicznej. Stare koryto Warty warte jest przywrócenia do tej przestrzeni. Chcemy je wprzęgnąć do rewitalizacji Starej Gazowni – mówi Lech Podbrez.
O odtworzeniu starego koryta rzeki nie ma mowy. Ale teren można przekształcić na przykład w elegancki park, który projektem będzie nawiązywał do przepływającej tu jeszcze w latach 50. rzeki i który zastąpi w tym miejscu obecną rzekę parkujących samochodów. Poznań zyskałby w ten sposób estetyczne połączenie Starego Miasta z nabrzeżami Warty. Zdaniem Przemysława Biskupskiego jest to jednak rozwiązanie połowiczne. On (i nie tylko on) chciałby wokół Chwaliszewa widzieć ponownie lustro wody, w którym przeglądałyby się budynki.
Jak informuje kierownik Oddziału Rewitalizacji nowy program będzie gotowy do końca roku. Czy dzięki niemu Chwaliszewo przekształci się w ciągu paru lat w elegancką dzielnicę, nasyconą atrakcjami małej architektury, kawiarniami, restauracjami, sklepami i galeriami? W taki sposób wróciłoby na dobre do tkanki miasta, a dzięki swojej wyjątkowej lokalizacji miałoby szansę stać się nawet jednym z jego centralnych punktów.

Drukuj