Jaka Wielkopolska w 2020 r.

Trwają przygotowania do stworzenia nowego Wielkopolskiego Regionalnego Programu Operacyjnego na lata 2014-2020. Region nasz zasilić ma prawie 2,2 mld euro. Nowa unijna perspektywa finansowa, obejmująca lata 2014-2020 to kolejna szansa pozyskania środków wspólnotowych dla przyspieszenia rozwoju Wielkopolski. Od ponad roku trwają intensywne przygotowania, aby wykorzystać ją ze skutecznością co najmniej równą z kończącym się okresem programowania 2007-2013.
Celem interwencji funduszy wspólnotowych w perspektywie 2014-2020 w skali Unii Europejskiej jest realizacja celów określonych w głównym unijnym dokumencie strategicznym – Strategii Europa 2020, w której priorytetem jest osiągnięcie wzrostu gospodarczego, który będzie:
– inteligentny – dzięki bardziej efektywnym inwestycjom w edukację, badania naukowe i innowacje;
– zrównoważony – dzięki przesunięciu w kierunku gospodarki niskoemisyjnej i konkurencyjnego przemysłu;
– sprzyjający włączeniu społecznemu, z naciskiem na tworzenie nowych miejsc pracy i ograniczanie ubóstwa.
W latach 2014-2020 Polska otrzyma łącznie z funduszy europejskich 72,9 mld euro (w cenach stałych 2011 r.), tj. 1889 euro na 1 mieszkańca kraju. Z tej kwoty na programy operacyjne łącznie dostępna jest kwota ok. 68 mld euro.
Wielkopolska należy do województw o najwyższych wielkościach alokowanych na program regionalny środków, zajmując pod tym względem 3. miejsce po woj. śląskim i małopolskim.
Nowa perspektywa finansowa będzie znacznie trudniejsza pod względem zaprogramowania, jak i wdrożenia interwencji funduszy wspólnotowych. Cele Strategii Europa 2020, które mają zostać zrealizowane poprzez przedsięwzięcia współfinansowane z unijnych funduszy, są bardzo ambitne. Aby założone efekty zostały osiągnięte, Komisja Europejska nałożyła na państwa członkowskie i regiony znacznie bardziej ciasny niż w obecnej perspektywie gorset ram programowych. Wszystkie te uwarunkowania muszą uwzględniać programy operacyjne przygotowywane na kolejną perspektywę finansową.

Najpierw diagnoza

Prace nad zaprogramowaniem optymalnego katalogu interwencji wspólnotowej na lata 2014-2020 w Wielkopolsce rozpoczęły się od zdiagnozowania sytuacji społeczno-gospodarczej Wielkopolski i aktualizacji strategii rozwoju regionu. Zaktualizowana „Strategia rozwoju województwa wielkopolskiego do 2020 roku. Wielkopolska 2020” sformułowała główne cele i kierunki rozwoju Wielkopolski, mając na uwadze, że jednym z jej podstawowych instrumentów realizacyjnych będzie nowy regionalny program operacyjny i dostępne w jego ramach środki wspólnotowe. Przeanalizowano wnikliwie obecnie realizowany WRPO na lata 2007-2013. Dotychczasowe wdrażanie tego programu wskazuje na bardzo wysoką skuteczność podjętej w jego ramach interwencji. Równie efektywnie Wielkopolska wykorzystuje środki dostępne w ramach krajowych programów operacyjnych, w tym bezpośrednio wdrażając komponent regionalny Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki.
WRPO 2014+ nie będzie prostą kontynuacją obecnego programu. Do istotnych różnic należą:
– nowy program będzie dwufunduszowy (Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego + Europejski Fundusz Społeczny) – obecny program tylko EFRR,
– wprowadzenie celów pośrednich do realizacji do końca 2018 r. i uzależnienie od ich wykonania otrzymania środków rezerwy wykonania (7 proc. alokacji WRPO 2014+),
– koncentracja terytorialna: OSI (Obszary Strategicznej Interwencji),
– nowy instrument realizacyjny: ZIT (Zintegrowane Inwestycje Terytorialne),
– możliwość szerszego zakresu wykorzystania zwrotnych instrumentów finansowych,
– preferencje dla przedsięwzięć podejmowanych dla rozwoju inteligentnych specjalizacji Wielkopolski (prace nad inteligentnymi specjalizacjami trwają).

Celem głównym nowego WRPO 2014+ będzie „Poprawa konkurencyjności i spójności województwa”. Cele szczegółowe WRPO 2014+ zawężają jego pole interwencji do obszaru wyznaczonego przede wszystkim przez cele tematyczne KE. Cele szczegółowe będą realizowane przez odpowiadające im osie priorytetowe programu: wzrost innowacyjności przedsiębiorstw, wzrost zastosowania TIK, zmniejszenie emisyjności gospodarki, poprawa stanu środowiska, zwiększenie spójności komunikacyjnej, wzrost zatrudnienia, ograniczenie skali ubóstwa, zwiększenie zatrudnialności, poprawa dostępności usług publicznych.

Na co pieniądze z WRPO 2014+

Realizacja WRPO 2014+ powinna przede wszystkim przyczynić się do rozwoju Wielkopolski. Biorąc pod uwagę, że oprócz programu regionalnego będzie możliwe sięgnięcie po środki wspólnotowe w ramach programów krajowych, możliwe będzie zrealizowanie wielu istotnych dla funkcjonowania regionu przedsięwzięć. Należy mieć nadzieję, że w wyniku podjętych działań nastąpi poprawa połączeń komunikacyjnych (drogowych i kolejowych) regionu, szczególnie z siecią głównych powiązań krajowych i europejskich, ale także wewnątrz województwa. Szczególne oczekiwania wiążą się ze znacznymi środkami przeznaczonymi na rozwój przedsiębiorczości, działalności badawczo-rozwojowej i innowacyjności. Istotna poprawa powinna nastąpić w zakresie zastosowań technologii informacyjno-komunikacyjnych i rozwoju usług z nimi związanych, szczególnie dotyczących e-administracji, e-edukacji, e-kultury, e-integracji i e-zdrowia.
Mimo ograniczonych możliwości realizacji przedsięwzięć z zakresu ochrony zdrowia, można mieć nadzieję, że zostaną zrealizowane pewne inwestycje i programy profilaktyczne, głównie dotyczące najistotniejszych problemów zdrowotnych, związanych z opieką kardiologiczną, nowotworową, nad matką i dzieckiem oraz chorobami psychicznymi.
Wsparcie działań mających na celu przechodzenie w kierunku gospodarki niskoemisyjnej, realizując cele unijne, będzie się odbywało także z korzyściami dla Wielkopolski. Wymierne korzyści uzyskamy realizując przedsięwzięcia w zakresie zwiększania efektywności energetycznej, budowy instalacji do produkcji energii odnawialnej, czy zrównoważonego transportu miejskiego.
Kontynuowane będą także działania chroniące środowisko, rozpoczęte w ramach obecnego programu. Wiązać się będą one również z koniecznością dostosowania do wymogów unijnych dyrektyw, ale przede wszystkim mają służyć mieszkańcom i środowisku Wielkopolski.
Środki Europejskiego Funduszu Społecznego, dostępne w programie, zostaną wykorzystane dla poprawy wielkopolskiego rynku pracy, kapitału ludzkiego, dostępności do dobrej jakości usług i infrastruktury edukacyjnej, usług społecznych i dla przeciwdziałania ubóstwu i wykluczeniom społecznym.
Mamy duże szanse na odnowienie większych niż było to możliwe w obecnej perspektywie zdegradowanych obszarów miejskich i wiejskich. Powiązanie w tym przypadku środków EFRR i EFS, pozwoli na realizację kompleksowych projektów rewitalizacyjnych, m.in. w ramach interwencji dedykowanej dla miast i dzielnic miast wymagających rewitalizacji na Obszarach strategicznej interwencji (OSI).
Efektem zastosowania ZIT (Zintegrowane Inwestycje Terytorialne) będą przedsięwzięcia wspólnie zrealizowane przez miasta i ich obszary funkcjonalne, służące całemu obszarowi funkcjonalnemu i jego mieszkańcom.
Zarząd województwa przewiduje wyodrębnienie dwóch obszarów ZIT: dla aglomeracji poznańskiej oraz kalisko-ostrowskiej. Te dwa obszary traktowane są jako ośrodki regionalne. Pozostałe traktowane są jako ośrodki subregionalne.
– Tylko te dwie aglomeracje mają swoje strategie rozwoju. Pozostałe ich nie mają, trzeba by je dopiero tworzyć – wyjaśnia marszałek Marek Woźniak odpowiadając na obawy, czy tamte obszary też skorzystają, szczególnie we wschodniej i północnej Wielkopolsce, czy dostaną pieniądze. I dodaje, że nie ma wizji poznaniocentrycznej.
Mimo, że rozwój obszarów wiejskich będzie wspierany głównie w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich z EFRROW, uwzględniając trudną sytuację na tych obszarach, część środków, szczególnie w ramach wydzielonej puli dla OSI, będzie skierowana na dofinansowanie przedsięwzięć wzmacniających rozwój tych obszarów, z preferencjami dla obszarów o najniższym poziomie dostępu mieszkańców do dóbr i usług warunkujących możliwości rozwojowe.

Szanse Poznania, subregionu poznańskiego i Wielkopolski

Poznań i subregion poznański oraz oczywiście cała Wielkopolska odniosą realne korzyści z wykorzystania środków nowej perspektywy 2014-2020. Wiele wskazuje na to, że zarówno samorządy, jak i przedsiębiorcy i inni potencjalni beneficjenci zamierzają szeroko sięgnąć po kolejne środki unijne. Świadczą o tym choćby propozycje projektów zgłoszone dotychczas do nadal otwartego Systemu Ewidencji Przedsięwzięć (SEP) planowanych na lata 2014-2020. W SEP zarejestrowano dotąd łącznie ponad 400 projektów z całej Wielkopolski.
Skalę potrzeb samego miasta Poznania ilustruje fakt zgłoszenia do SEP przez potencjalnych beneficjentów z obszaru miasta 160 projektów o wartości całkowitej prawie 7,7 mld zł, w tym prawie 6 mld zł dofinansowania UE. Trzeba jednak zauważyć, że zgłoszonych zostało sporo projektów, które nie będą mogły być realizowane w ramach WRPO 2014+ (ale istnieć będzie możliwość, by aplikowano o środki z programów krajowych).
– Tu jest największy potencjał naukowy i biznesowy, stąd najwięcej wniosków dobrze przygotowanych. I to trudno zrównoważyć – uzasadnia marszałek Woźniak. – Nie będzie wydzielonej kwoty do dyspozycji, trzeba przygotować dobre projekty.
Z obszaru subregionu poznańskiego zgłoszono 48 projektów. Całkowitą wartość tych projektów oszacowano na ok. 736 mln zł, a potencjalni beneficjenci zamierzają wnioskować o dofinansowanie środkami unijnymi na łączną kwotę ok. 364 mln zł. Ale i w tym przypadku nie wszystkie zgłoszone projekty będą mogły być realizowane w ramach WRPO 2014+.
Dotychczas do Systemu Ewidencji Przedsięwzięć zgłoszono ponad 400 propozycji projektów na łączną wartość prawie 10 mld zł, w tym dofinansowanie ze środków UE prawie 7,6 mld zł. Spośród zgłoszonych projektów 44 proc. uznano za potencjalnie kwalifikujące się do realizacji w ramach WRPO 2014+. Najwięcej spośród tych projektów dotyczy takich dziedzin, jak środowisko przyrodnicze, infrastruktura edukacji (łącznie z bazą sportową dla szkół), energia, społeczeństwo informacyjne, ochrona zdrowia i kultura.
Prawie 18 proc. wszystkich zgłoszonych projektów dotyczy przedsięwzięć w zakresie infrastruktury drogowej, jednak znaczna część z nich dotyczy dróg powiatowych, które będą mogły być realizowane w nowej perspektywie finansowej w ograniczonym zakresie.
Terytorialnie najwięcej propozycji zgłoszono z obszaru m. Poznania (160 projektów o łącznej wartości 7,7 mld zł, z dofinansowaniem UE 6 mld zł). Z subregionu poznańskiego zgłoszono 48 projektów ( o łącznej wartości 736 mln zł, dofinansowanie UE – 364 mln zł), pilskiego – 66 projektów (odpowiednio 293 i 237 mln zł), kaliskiego – 59 projektów (odpowiednio 265 mln zł i 200 mln zł), konińskiego – 39 projektów (740 i 620 mln zł), leszczyńskiego – 38 projektów (290 i 210 mln zł).
W bazie SEP 2014-2020 znajduje się znacznie więcej propozycji projektów, jednak w wielu przypadkach wnioskodawcy nie wprowadzili jeszcze pełnego zakresu wymaganych informacji, stąd nie można uwzględniać tych wniosków, jako zarejestrowane w systemie.

Konsultacje społeczne

WRPO 2014+, kolejny już program operacyjny dla Wielkopolski, umożliwi współfinansowanie wielu istotnych dla rozwoju naszego regionu przedsięwzięć. Wiele wskazuje na to, że jest to ostatnia perspektywa finansowa, w ramach której otrzymujemy możliwość skorzystania w tak znaczącym wymiarze z unijnych środków. Mając na uwadze te okoliczności zarząd województwa wielkopolskiego stara się przygotować program w maksymalnym stopniu uwzględniający aspiracje i oczekiwania całej społeczności regionu. W tym celu zorganizowane zostały szerokie konsultacje społeczne z przedstawicielami wszystkich środowisk województwa wielkopolskiego zainteresowanych jego pomyślnym rozwojem, które mają służyć wymianie poglądów i pomysłów na optymalne wykorzystanie środków funduszy europejskich dostępnych w kolejnym już okresie programowania – z korzyścią dla całej Wielkopolski.
Ostateczny kształt WRPO 2014+ będzie wypadkową uwarunkowań, aspiracji regionu, oczekiwań jego społeczności, ale także ograniczeń programowych i kompromisów między niekiedy przeciwstawnymi oczekiwaniami różnych środowisk. Nie umniejsza to w żaden sposób znaczenia konsultacji. Dyskusja, nieraz wielowątkowa, o problemach istotnych z punktu widzenia lokalnego, subregionalnego czy regionalnego, stanowi inspirację dla jak najlepszego przygotowania dokumentu, który pozwoli w jak najszerszym stopniu wykorzystać dostępne w okresie 2014-2020 środki unijne. Niezwykle ważne jest, aby Wielkopolanie mieli na to wpływ.
– Wszyscy nie będą szczęśliwi – uprzedza marszałek Marek Woźniak. Samorządy oczekują wsparcia w tradycyjnych obszarach: drogi lokalne, infrastruktura edukacyjna, odnowa zabytków. A nie na wszystkie te oczekiwania będzie można odpowiedzieć. Samorządy oczekują pomocy w odbiorze odpadów ścieków. – Tu nie mówimy ,,nie” – odpowiada marszałek województwa. Ale nie ma intencji UE, aby lokować pieniądze w zdrowiu, kulturze, turystyce.
– Projekt ma wywołać procesy rozwojowe. A to trzeba udowodnić, przeprowadzić analizy – wyjaśnia.
Cykl subregionalnych konferencji konsultacyjnych projektu WRPO 2014+ został zainaugurowany 14 października br. w Lesznie, 21 października dyskutowano nad projektem w Koninie, 23 października – w Kaliszu, a 30 października – w Pile. Ostatnia konferencja w Poznaniu 31 października była spotkaniem podsumowującym. Dyskutowano na niej kwestie ujęcia w WRPO 2014+ problemów rozwojowych m. Poznania, subregionu poznańskiego, jak również całej Wielkopolski.
Obecnie równolegle wykonywana jest ocena ex-ante projektu WRPO 2014+ i prognoza oddziaływania na środowisko. Prognoza będzie przedmiotem konsultacji społecznych w terminie późniejszym, zgodnie z ustawą z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko.
Po zakończeniu prac nad tymi dokumentami oraz opracowaniu uwag uzyskanych w trakcie konsultacji społecznych zespół przygotowujący projekt programu dokona stosownych zmian w projekcie dokumentu. Po akceptacji zarządu województwa projekt WRPO 2014+ zostanie przekazany do Ministerstwa Rozwoju Regionalnego i po uzyskaniu wymaganych uzgodnień przekazany do Komisji Europejskiej. Następnie odbędą się negocjacje programu z KE, które prowadzić będzie minister rozwoju regionalnego, przy udziale przedstawicieli zarządu województwa.
W jego ramach powstanie lista projektów kluczowych do negocjacji. Marszałek Woźniak chce, aby znalazły się wśród nich główne ciągi drogowe jak S11 (chociażby obwodnice miast), czy ośrodek protonoterapii – ponadregionalny ośrodek służący pięciu województwom Polski północno-zachodniej, tworzony przez Wielkopolskie Centrum Onkologii, UAM oraz inne poznańskie uczelnie. Lista ta powinna być znana w połowie 2014 r.
– Mamy nadzieję, że wszelkie procedury zakończą się nie później, niż było to w obecnym okresie programowania i będzie możliwe rozpoczęcie praktycznego wdrażania WRPO 2014+ jeszcze pod koniec 2014 roku – prognozuje Marek Woźniak, który chciałby, aby wtedy można było ogłosić pierwsze konkursy na projekty.
– Obawiam się o projekty samorządów z racji wymaganego wkładu własnego, gdyż wiele z nich przekracza już poziom możliwego zadłużenia i ma ograniczone możliwości kredytowania – ocenia marszałek Woźniak. – Kapitał ludzki w samorządach jest rozwinięty, mają doświadczone kadry. Gorzej więc jest z realizacja, niż z przygotowaniem projektów.

Drukuj