RPO przeciwko „czyścicielom” kamienic

Rzecznik praw obywatelskich poinformował szefa resortu sprawiedliwości, Jarosława Gowina, że poważny niepokój budzą opisywane w mediach przypadki drastycznego traktowania lokatorów przez nowych właścicieli zamieszkiwanych przez nich kamienic, mającego na celu zmuszenie ich do opuszczenia mieszkań. Jako przykłady działań tego rodzaju wymieniane są np. zalewanie mieszkań, dewastowanie budynku. Sygnalizowane są także: wyłączanie wody, ogrzewania i prądu, demontaż drzwi wejściowych i okien w częściach wspólnych budynku, rozbieranie dachu, uszkodzenie kanalizacji w ten sposób, że nieczystości spływały schodami.
Zaniepokojenie RPO wynika przede wszystkim z braku reakcji właściwych organów Państwa na te wysoce społecznie szkodliwe zachowania nowych właścicieli lub osób przez nich wynajętych.
– W mojej ocenie – pisze prof. Irena Lipowicz – w znacznej części problem braku możliwości podjęcia zwłaszcza przez policję skutecznych działań chroniących prawa dotychczasowych lokatorów wynika z ograniczenia w art. 191§ 1 Kodeksu karnego z 1997 r. znamion określających czynność sprawczą przestępstwa zmuszania do określonego zachowania w stosunku do wcześniej obowiązującej w tym zakresie regulacji art. 167 Kodeksu karnego z 1969 r.
Jak wskazywała praktyka, ten ostatni przepis chronił między innymi najemców przed niezgodnym z prawem działaniem wynajmujących, znajdował również zastosowanie w sytuacji, gdy właściciel lokalu próbował zmusić osobę, która zajmowała ten lokal na podstawie określonego tytułu prawnego do konkretnego zachowania się.
Na skutek zmiany w praktyce stosowania prawa pojawiła się wątpliwość czy użyte w art. 191§ 1 k.k. znamię ,,przemoc wobec osoby” obejmuje przypadki tzw. przemocy pośredniej przez rzecz, gdy w ten sposób pokrzywdzony zmuszany jest do zaniechania. W dniu 10 grudnia 1998 r. Sąd Najwyższy podjął uchwałę następującej treści: ,,przemoc wobec osoby jako forma zmuszania – w rozumieniu art. 191§ 1 k.k. – może polegać tylko na bezpośrednim fizycznym oddziaływaniu na człowieka i nie obejmuje oddziaływania pośredniego (tzw. przemocy pośredniej) przez postępowanie z rzeczą”.
– Podkreślić wypada – zauważa RPO – że w niektórych glosach do wyżej powołanej uchwały wyrażono daleko idącą i stanowczą dezaprobatę wobec przedstawionego przez Sąd Najwyższy stanowiska. Obecnie jednak stanowisko Sądu Najwyższego nie budzi wątpliwości wśród komentatorów.
Przyjęcie poglądu wyrażonego przez Sąd Najwyższy w powołanej uchwale doprowadziło w konsekwencji do tego, że wywieranie przymusu na osobie za pośrednictwem oddziaływania na rzeczy pozostaje bezkarne, chyba że wypełnia znamiona innych przestępstw. Tak więc wyeliminowanie tzw. przemocy pośredniej doprowadziło do tego, że przypadki zastawiania drogi, zmiany zamków we wspólnym mieszkaniu, wyłączania elektryczności, odcinania dopływu prądu i temu podobne zostały zdepenalizowane, co pociąga za sobą poważne i negatywne skutki społeczne. Mając powyższe na uwadze nasuwają się poważne wątpliwości czy wprowadzona przez kodeks karny zmiana art. 191 była słuszna.
W tym stanie rzeczy w przekonaniu RPO wydaje się godnym rozważenia nowelizacja art. 191§ 1 k.k., aby w sposób jednoznaczny zostało określone, że przestępstwem jest bezprawna przemoc skierowana nie tylko wobec osoby, ale także wobec rzeczy – stosowana w celu zmuszenia innej osoby do określonego zachowania lub zaniechania.

Przypomnijmy, że opisane przez rzecznika zdarzenia mają miejsce m.in. w kamienicy przy ul. Stolarskiej w Poznaniu, a wcześniej dochodziło do nich w innych domach.

Drukuj