Wielkopolska będzie wśród liderów

Już czas, by wspólnie pomyśleć o przyszłości regionu. Z takiego założenia wyrasta idea projektu Foresight Wielkopolska, który właśnie został oficjalnie zainaugurowany. Zarząd województwa wielkopolskiego zaprasza przedstawicieli wszystkich środowisk społecznych do dyskusji na temat szans i zagrożeń związanych z rozwojem Wielkopolski. Myślenie w kategoriach długoterminowych nie jest w Polsce popularne. Większość z nas planuje wszystko w perspektywie roku lub dwóch. Mało kto zdaje sobie sprawę z tego, że długodystansowe myślenie jest kluczem do sukcesu. Zmienić ma to jednak projekt Foresight Wielkopolska, który startuje w naszym regionie.
Na długoterminowe planowanie składa się splot wielu czynników i ich wzajemnych interakcji. Dlatego opracowywanie scenariuszy na kolejne kilkadziesiąt lat to duże wyzwanie. Warto jednak je podjąć, bo społeczeństwa, które zawczasu potrafią przeanalizować czynniki kształtujące ich przyszłość, rozwijają się najlepiej. Na pewno nie da się tego typu procesów przeprowadzać odgórnie, bez udziału poszczególnych zainteresowanych. Z takiego właśnie założenia wywodzi się idea foresightu.

Foresight czyli troska o przyszłość

Projekt Foresight Wielkopolska to największa inicjatywa społeczna dotycząca przyszłości Wielkopolski i Wielkopolan, realizowana przez Urząd Marszałkowski Województwa Wielkopolskiego. Jego najważniejszym celem jest podniesienie jakości życia Wielkopolan, dzięki wykorzystaniu wiedzy i doświadczenia przedstawicieli różnorodnych grup społecznych. Uczestnicy projektu, w ramach warsztatów, konferencji i innych form aktywności, do końca 2012 roku pracować będą nad wypracowaniem scenariuszy rozwoju Wielkopolski w pięciu obszarach tematycznych: tożsamość regionalna, przywództwo regionalne, kapitał społeczny, postawy wobec „nowych” i „nowego” oraz konkurencyjna współpraca. Przygotowane scenariusze mają stanowić podstawę do podejmowania bieżących decyzji i tworzenia planów rozwojowych.
– Jaka będzie Wielkopolska w 2030? Jak najlepiej wykorzystywać kapitał społeczny Wielkopolski? Jakie cechy Wielkopolan są ważne dla rozwoju regionu? Jakiego przywództwa potrzebują mieszkańcy Wielkopolski? To tylko niektóre pytania, które chcemy postawić Wielkopolanom – mówi Rafał Janowicz, kierownik projektu Foresight Wielkopolska. – Mamy nadzieję, że mieszkańcy województwa aktywnie włączą się w pracę na rzecz przyszłości regionu.
Organizatorzy stawiają na nowoczesne narzędzia komunikacji. Powstała nowoczesna strona internetowa projektu (www.foresightwielkpolska.pl), a także blog i forum projektowe.
– Foresight ma na celu wskazanie przyszłych potrzeb, szans i zagrożeń związanych z rozwojem społecznym i gospodarczym oraz zaplanowanie odpowiednich działań – mówi prof. Ryszard Cichocki, ekspert nauk społecznych projektu Foresight Wielkopolska. – Projekt ten pozwala udoskonalić narzędzia i wzory rozwiązań, które mogą być skutecznie stosowane w przyszłości.

Foresight na świecie i w Polsce

Foresight znany jest na świecie już od lat 70. XX wieku. Od tego czasu realizowany był z sukcesem w wielu państwach. W różnych regionach świata działania w ramach programu foresight przyniosły znaczące korzyści. Dla przykładu jego ośmiokrotne przeprowadzenie w Japonii przyczyniło się znacznie do dynamicznego rozwoju społeczno-gospodarczego, szczególnie w latach 80. i 90. XX wieku. Również państwa należące do Unii Europejskiej dostrzegły potencjał, jaki niesie ze sobą długoterminowe myślenie. Foresight zastosowały u siebie między innymi takie państwa jak Niemcy, Hiszpania, Belgia i Holandia. Wśród nich warto wymienić chociażby projekty zrealizowane w takich regionach, jak Wallonia (Belgia), Gipuzkoa (Hiszpania), Kreta (Grecja) czy prowincja Liège (Belgia).
W Polsce foresight jest działaniem nowym. Pierwsze kroki w kierunku jego wdrożenia na poziomie narodowym podjęto w marcu 2004 roku poprzez uruchomienie Pilotażowego Narodowego Programu Foresight „Zdrowie i życie”. Kontynuacją tych działań było przedsięwzięcie uruchomione w styczniu 2006 roku dotyczące realizacji Narodowego Programu Foresight „Polska 2020”. Jego celem było określenie wizji rozwoju oraz stworzenie alternatywnych scenariuszy do 2020 roku.
– Program ten zakończył się w 2008 roku i był pierwszym w historii Polski pełnym programem foresightu narodowego. Ogrom prac przeprowadzonych w jego zakresie przyczynił się do większej świadomości oraz znaczenia istoty procesu długoterminowego myślenia w przedsięwzięciach rozwojowych – mówi Rafał Janowicz.

Foresight w Wielkopolsce

Projekt Foresight Wielkopolska to przełożenie idei foresightu na poziom regionalny. Jego głównym celem jest wymierne podniesienie jakości życia Wielkopolan. Ma on za zadanie zaangażować do dyskusji możliwości i wiedzę różnych środowisk społecznych z naszego regionu. Ludzie nauki i kultury, liderzy organizacji pozarządowych, przedsiębiorcy oraz inni eksperci przeanalizują lokalny potencjał i zastanowią się nad alternatywnymi scenariuszami przyszłości. Foresight Wielkopolska ma charakter typowo społeczny. Podczas publicznej dyskusji poruszane będą przede wszystkim następujące obszary tematyczne: tożsamość regionalna, przywództwo regionalne, kapitał społeczny, postawy wobec „nowych” i „nowego” oraz konkurencyjna współpraca. Zostały one wybrane przez ekspertów jako kluczowe z punktu widzenia rozwoju Wielkopolski.
Wyniki foresightu powinny poinformować decydentów o nowych tendencjach rozwojowych.
– Podczas warsztatów i spotkań ich uczestnicy pomogą uzgodnić wspólne plany rozwoju, zharmonizować działania partnerów społecznych oraz ustalić kryteria wspólne dla finansów, nauki, społeczeństwa i techniki – mówi Rafał Janowicz. – Dzięki wysiłkowi spojrzenia w przyszłość już dzisiaj będą mogli dokonywać bardziej efektywnych wyborów.
Zadaniem uczestników projektu będzie znalezienie odpowiedzi na pytanie jakie zachowania społeczne będą sprzyjać rozwojowi, a jakie będą balastem. Zdaniem prof. Ryszarda Cichockiego elity regionu są dość zaściankowe. Trzeba zastanowić się jak przekształcić je w wizjonerów. Ale patrząc z innej strony stopień zaufania społeczeństwa do regionalnych elit jest w Wielkopolsce wyższy niż w innych regionach i tu jest szansa na współpracę.

Znaki przestrzenne

Foresight Wielkopolska to przede wszystkim projekt o charakterze społecznym. Nie oznacza to jednak, że nie znajdziemy w nim pół do działania w sferze inwestycji, zagospodarowania przestrzeni, architektury.
– Jeśli mówimy o tożsamości regionalnej, to także o wyróżnikach, znakach. Czy Wielkopolska oprócz Koziołków ma jakiś znak na przykład architektoniczny, przestrzenny, jak powiedzmy Barcelona – pyta Rafał Janowicz. – To wyzwanie dla architektów, aby wnosili określone wartości o charakterze wizjonerskim w przestrzeń.
W polu działania inwestorów kierownik projektu wymienia konkurencyjną współpracę. Dlaczego nie ma dużych przedsięwzięć realizowanych przez firmy rodzime? Bo brakuje kapitału. Ale dziesięciu biznesmenów razem podejmujących działanie będzie miało większą siłę rynkową.
Rafał Janowicz zaznacza też, że nie ma znaczących inwestycji bez liderów. A jeśli nie są oni wizjonerami, to i inwestycje są mniej wizjonerskie. Czy będą one trwałe, długowieczne? W historii Wielkopolski mieliśmy wizjonerów, np. Raczyńskich. Biblioteka Raczyńskich do dziś służy społeczeństwu. Czy dziś takich wizjonerów znajdziemy?
– Takich kierunków na niwie inwestycyjnej jest cała masa – podsumowuje Janowicz.
Przyszłość to duża niewiadoma. Warto więc podejść do niej z rozwagą i zawczasu próbować ją zaplanować. Dlatego nie tylko państwa, ale również samorządy próbują wykorzystać ideę foresightu. Mazowieckie, łódzkie, świętokrzyskie, podkarpackie, dolnośląskie to tylko niektóre z regionów, które zdecydowały się postawić na foresight. Teraz Wielkopolska chce dołączyć do tej grupy i stworzyć platformę wymiany wiedzy i informacji po to, by spojrzeć w przyszłość. Wówczas o wiele łatwiej będzie nam ze zmiany uczynić postęp.

Wielkopolska w liczbach

Zamieszczone poniżej dane przedstawiają wybrane wyniki badań nad trendami społecznogospodarczymi Wielkopolski w pięciu obszarach: tożsamość regionalna, przywództwo regionalne, kapitał społeczny, postawy wobec „nowych” i „nowego” oraz konkurencyjna współpraca.